NHỮNG NGÀY TĂNG MẠNH NHẤT LẠI THƯỜNG XUẤT HIỆN KHI THỊ TRƯỜNG CÒN RẤT XẤU
Khi thị trường giảm kéo dài, phản ứng quen thuộc của nhiều nhà đầu tư là chờ đợi.
Chờ tin tức tích cực hơn, chờ thanh khoản quay lại, chờ chỉ số xác nhận đáy, hoặc đơn giản là chờ đến khi cảm giác rủi ro bớt đáng sợ hơn rồi mới xuống tiền.
Cách suy nghĩ này nghe có vẻ thận trọng. Tuy nhiên, dữ liệu lịch sử từ nhiều thị trường cho thấy một nghịch lý: những phiên tăng mạnh nhất thường xuất hiện khi bối cảnh vẫn còn rất xấu.
76% ngày tăng mạnh nhất xuất hiện khi thị trường vẫn chưa thực sự “an toàn”
Theo Hartford Funds, khoảng 76% những ngày tăng mạnh nhất của thị trường Mỹ trong giai đoạn 1996–2025 xảy ra trong thị trường gấu hoặc trong hai tháng đầu của một thị trường tăng giá mới.
Cụ thể, phần lớn nhà đầu tư vẫn chưa thể chắc chắn rằng xu hướng giảm đã kết thúc khi những phiên tăng giá mạnh nhất này xảy ra.
Bỏ lỡ 10 ngày tăng mạnh nhất có thể làm hiệu suất giảm gần một nửa
J.P. Morgan cũng đưa ra một mô phỏng đáng chú ý trên S&P 500. Với khoản đầu tư giả định 10.000 USD trong 20 năm, việc duy trì đầu tư liên tục tạo ra kết quả vượt trội đáng kể so với trường hợp nhà đầu tư rút khỏi thị trường và vô tình bỏ lỡ những ngày tăng tốt nhất.
Theo J.P. Morgan Personal Investing, chỉ cần bỏ lỡ 10 ngày tăng mạnh nhất, lợi suất bình quân năm đã giảm gần 50%. Nếu bỏ lỡ 40 ngày tốt nhất, lợi suất bình quân năm của khoản đầu tư ban đầu thậm chí chuyển sang âm.
Đáy và Đỉnh thường đi liền với nhau
Trong 1 thống kê thuộc Guide to Retirement, phần "Impact of being out of the market" của J.P. Morgan, 7 trong số 10 ngày tăng mạnh nhất của thị trường trong 20 năm xuất hiện trong vòng 15 ngày quanh một trong 10 ngày giảm mạnh nhất. Điều đó có nghĩa là nếu nhà đầu tư rời khỏi thị trường để tránh một phiên giảm mạnh, họ cũng có nguy cơ bỏ lỡ phiên phục hồi ngay sau đó.
Dữ liệu tại châu Á cũng cho kết quả tương tự
Hiện tượng này không chỉ xuất hiện tại thị trường Mỹ.
Eastspring Investments phân tích chỉ số MSCI AC Asia Pacific ex Japan trong gần 25 năm, từ tháng 6/2001 đến tháng 3/2026. Chỉ số này có độ tương đồng lớn hơn với thị trường Việt Nam so với S&P 500.
Eastspring cũng chỉ ra rằng những phiên biến động mạnh thường tập trung quanh các giai đoạn khủng tương và phục hồi. Đây chính là lý do việc cố gắng dự đoán chính xác thời điểm ra khỏi và quay lại thị trường rất khó thực hiện một cách nhất quán.
Thay vì chờ một chiếc đáy hoàn hảo...
Không chờ đáy hoàn hảo ≠ Mua bất chấp mọi giá
Thông điệp của những dữ liệu trên không phải là khuyến khích việc mua bất chấp định giá hay từ bỏ quản trị rủi ro. Việc lựa chọn điểm mua, định giá và phân bổ tỷ trọng vẫn đóng vai trò then chốt. Đặc biệt với cổ phiếu riêng lẻ, nếu doanh nghiệp đánh mất lợi thế cạnh tranh, cổ phiếu có thể sẽ không bao giờ quay lại mức giá cũ dù thị trường chung có phục hồi mạnh mẽ.
Điều các số liệu này cho thấy là việc cố gắng bắt đúng một điểm đáy hoàn hảo có thể tạo ra một rủi ro khác: đứng ngoài đúng vào những ngày có ảnh hưởng lớn nhất đến lợi nhuận dài hạn.
Để timing thị trường thành công, nhà đầu tư không chỉ cần biết khi nào nên rút lui. Họ còn phải xác định đúng thời điểm quay lại, trong khi hai quyết định này thường phải được đưa ra vào lúc thông tin còn rất nhiễu và cảm xúc thị trường đang cực kỳ bất ổn.
Với Quỹ mở hoặc ETF
Nhà đầu tư có thể cân nhắc một kế hoạch giải ngân theo từng phần, dựa trên thời gian nắm giữ, tỷ trọng mục tiêu và khả năng chấp nhận biến động.
Với Cổ phiếu riêng lẻ
Cần thận trọng hơn. Giá giảm sâu chỉ cho thấy cổ phiếu đã rẻ hơn trước, chứ chưa chứng minh doanh nghiệp đang rẻ, có khả năng phục hồi hoặc phù hợp để mua.
Vì vậy, thay vì chỉ hỏi "Thị trường đã tạo đáy chưa?", một câu hỏi thực tế hơn có thể là:
“Nếu thị trường đang dần bước vào vùng cơ hội, kế hoạch giải ngân của mình là gì?”
Bởi trong đầu tư dài hạn, vấn đề không chỉ là tìm được ngày mua tốt nhất. Quan trọng hơn là có một chiến lược đủ rõ để nhà đầu tư không đứng ngoài toàn bộ quá trình phục hồi chỉ vì đang chờ một tín hiệu hoàn hảo.